Keris
Ik ben geen specialist, maar wel een groot liefhebber van kerissen, vandaar dit hoofdstukje.
De keris laat zich misschien het best omschrijven als een magisch geladen Indonesische dolk.
De keris wordt gesmeed door een kerissen-
De keris wordt gesmeed van ijzer en een nikkelhoudend-
Het wassen van de keris heet in het Maleis marangi.
Er worden meerdere methodes gebruikt om de keris te wassen.
Arsenicum is zeer giftig en er zijn mensen die proberen het pamor zichtbaar te maken door gebruik te maken van verschillende zuren zoals azijn met salpeterzuur of een oplossing van chloorwaterstofzuur in water.
Zelfs accu-
Laat ik hier dit over zeggen, een eeuwen oude keris is uniek en daar ga je geen chemische experimenten op uitvoeren. Het resultaat zal nooit zo zijn als met de originele behandeling. Dan toch liever een keris waarvan het pamor niet goed zichtbaar is.
L
De keris moet voordat hij gewassen wordt goed schoon zijn en roestvrij. De keris wordt om hem te beschermen tegen roest ingesmeerd met geurige olie, ook die moet er goed af zijn. Om dit te bereiken wordt de keris geweekt in citroen of limoensap en ingewreven met een stuk limoen.Soms wordt de keris voor het citroenbad gewassen met ontvettende zeep (afwasmiddel?).
Ik hoor dat citroensap wordt aangeraden om een het vuil van een oude keris te weken. Dit lijkt mij af te raden, als je dit doet lost ook het zwarte oxidatie laagje dat ervoor zorgt dat het pamor zichtbaar wordt, op, met als resultaat dat je de keris blank maakt.Het lijkt mij niet aan te raden citroen te gebruiken als je de keris niet gaat wassen.Iemand vetelde mij dat hij een vervuilde keris weekt in zuurvrije olie (wapenolie) en dan rustig wacht. Af en toe wrijft hij het losgekomen vuil eraf tot de keris schoon is. Ook hoor ik dat klapperwater gebruikt wordt om te ontroesten.
Voor het wassen kiest men een heldere zonnige dag, naar het schijnt reageert het metaal dan anders op de behandeling en komt het pamor bij bewolking niet mooi uit.
Een van de meest gebruikte was-
De smid heeft een badje waarin het mengsel van limoensap met arsenicum zit, ongeveer
1 thl op 1 liter sap. Het mengsel wordt steeds bewaard, en als wijn verbetert het
in de loop der tijd. Wel wordt bij het wassen regelmatig wat extra arsenicum-
De keris wordt in het badje gelegd en er regelmatig uitgehaald (wat ik gezien heb, met blote handen!! ik weet niet of je dan oud wordt) om het mengsel goed in te “masseren”.
Na enige tijd reageert het ijzer op het mengsel en kleurt donker, blauwig of zelfs zwart, het nikkelhoudende metaal reageert niet.
De originele wasbakken zijn van hout. Om het vijlsel te maken gebruikte de empu een wetstone in het badje, zo ontstaat er geen poeder.
De volgende methode (de Djokdjasche nabewerking) wordt ook gebruikt. Deze behandeling lijkt wat schoner. Je zit niet met een wasbak die je weer moet zien te legen in een fles.
Weer wordt de kling eerst blank gemaakt (di poetihi) door het gedurende vijf à zes dagen in een schuitje van pisangbast te leggen, waarin lemmetjessap is gedaan.
“Met een doorgesneden helft van een citroen wordt bovendien de kling van tijd tot tijd ingewreven, om het op de oppervlakte ontstane roest te verwijderen. Na deze bewerking wordt de kling met water afgewasschen en gedroogd, waarna het eigenlijke marangi plaats heeft met citroensap en rattenkruit. Dit mengsel wordt er met een kwastje of borsteltje op gesmeerd. Het marangi duurt twee dagen, elken dag wordt het insmeren vijf malen herhaald.
De kling wordt na het insmeren in de volle zon gedroogd en telkens weer ingewreven.
Zijn de damasceringsmotieven goed uitgekomen. dan wordt het lemmer droog gemaakt met kawoelbamboe (fijn bamboeschraapsel)”
In het boek “the Kris” door Edward Frey en ook in “Keris” door Ruud Greve maakt men het pamor zichtbaar door de keris in te smeren met een pasta van ctroensap en arsenicum. Na drogen wast men de pasta eraf met een kwast en schoon citroensap.
Deze methode kost veel arsenicum, er is geen hergebruik en de arsenicum spoelt zo de gootsteen in (komt weer in het drinkwater.....).
In “The keris in the magic world-
Als men vaker marangi toepast, dan wordt het aantastbare metaal dieper ingevreten. zodat uiteindelijk het damasceeringsmotief in relief komt te staan.
Om de arsenicum resten te verwijderen wordt de keris na het wassen gereinigd in een
licht zure vloeistof ( water en limoen-
De eerste periode na het wassen is de keris erg gevoelig voor roest en dient hij goed in de gaten gehouden te worden, zodat u op tijd in kunt grijpen met wat olie.
Voorbeelden van mooi pamor in twee kerissen.
De kleur van het pamor wordt bepaald door het gebruikte metaal. Vooral bij oude kerissen werd meteoriet, ook wel ( in feite foutief ) Prambananpamor genoemd, gebruikt en bij deze kerissen heeft het pamor meer kleurschakeringen. Als puur nikkel of metaal met hoog nikkelgehalte werd gebruikt is het pamor echt zilverkleurig. Persoonlijk vind ik het mooier als meteoriet gebruikt is, alleen al voor het idee, Prambananpamor klinkt beter dan “knalpot” of “fietsspaken” . Het patroon in het smeedwerk (pamor) heeft zijn eigen magische kracht. Een boek waarin veel pamors worden beschreven vind u in de literatuur lijst.
Laat het wassen over aan mensen die het goed kunnen, het kan ook mislukken en dat is zonde, daarbij is arsenicum giftig en je moet dus goed weten hoe je te werk moet gaan.
Zelf heb ik helaas geen ervaring met het wassen van kerissen.
Voor wie durft, een stukje warangan vind je vaak wel op ebay.
Oude kerissen hebben door de verzorging van voormalige eigenaars ook energie opgenomen.Het
is gebruikelijk dat kerissen worden verzorgd, sommigen doen dat iedere donderdagavond
( bij de Javaanse week begint op donderdagavond 18.00 de vrijdag en spreekt men van
jum’at malam ).Anderen doen dat op jum’at legi.De de Javaanse week heeft 5 dagen
in plaats van 7. Als dan de Javaanse-
( Jum’at legi valt in 2007 op de volgende datums : 19 januari, 23 februari, 30 maart,
4 mei, 8 juni, 13 juli, 17 augustus, 21 september, 26 oktober, 30 november . De verzorging
vindt steeds plaats op de voorafgaande donderdag-
Dit verzorgen kan bestaan uit wierook branden, bloemen (bijv. witte rozen of melati,
maar het gaat om de intentie) naast de keris leggen, kopje koffie of thee en het
in-
Kerissen-
In natuurvoedingswinkels zijn de zogenaamde etherische-
Zelf gebruik ik pure Cananga-
Indonesische keris-
Het oliën van de keris gaat goed met een schilders kwast, gebruik weinig olie, druppeltjes, en stop de keris niet meteen terug in de schede, dit omdat de schede anders olie absorbeert.Als hij nog vet is smeer er dan niet weer een laag op.
De keris neemt de energie van de “offers” op en behoudt zo zijn lading.
Een keris waarbij het steeltje, peksi, waar de greep overgeschoven wordt is afgebroken, zou ook zijn lading verliezen.
Voor zo ver ik weet zijn er op Java nog 3 smeden actief, waarbij er één stamt uit een oud geslacht van empu’s, Djeno Harumbrodjo.Hij werkt met de rituelen, horoscoop en dergelijke.
Zijn werk is zeer geliefd in onder andere de U.S.A. en Nederland.Voor zijn kerissen geldt een lange wachttijd.
Fraaie keris gesmeed door Djeno Harumbrodjo (Collectie Claar Griffioen)
Voor het hanteren van kerissen gelden bepaalde regels.
Zo is het ongepast, om zonder toestemming van de eigenaar, een keris te pakken of te openen.
Het openen gebeurt op de volgende manier: de greep houdt u vast met de rechterhand,
en de steel van schede met uw linkerhand.Dan richt u de punt omhoog, en brengt het
schip van de schede op oog-
Wijs niet met de keris naar mensen.
Het terugbrengen in de schede gebeurt door dezelfde persoon als die hem opende.
De keris wordt nu in de schede gebracht en de schede wordt stil gehouden.
Zit niet met de vingers aan de kling.Ik heb kerissen gezien waarbij precies een vingerafdruk roest op kling zat. Daarbij is het ongepast, ik zit zelf nooit aan de kling en als iemand anders dat wel doet bij mijn keris vind ik dat lomp, en er zijn meer mensen die daar zo over denken.
Vervolgens weet ik nog van de volgende regels.
Neem een keris nooit op met de linkerhand, wijs er niet naar met de voet, leg een
keris niet op de grond, stap er nooit overheen en gebruik als keris-
Een aanrader voor iedereen die meer van zijn keris wilt weten, zoals herkomst en leeftijd, is de ”Krissendag” in Bronbeek, Arnhem.Eigenlijk een soort tussen Kunst en Kitsch, maar dan specifiek gericht op kerissen.Het staat op hun website vermeld als er weer een krissendag is.
Aanbevolen literatuur :
Keris, beschouwingen en verhalen over de krissen van Indonesië -
ISBN 90-
Goed introductie boekje ( let op het reinigen met citroen en boenwas, dit is beide af te raden).
De Kris deel 1 -
De Kris deel 2 – G. Tammens -
De Kris deel 3 – G. Tammens – ISBN 90-
Deel 2 bevat veel informatie over pamors. Dit zijn dure, maar erg goede boeken.
Hier wat plaatjes van een paar van mijn kerissen.
Dit is mijn eerste en favoriete keris, hij siert ook ons logo.Het is een Solo keris,
uit de Mojopahit periode ( 14e eeuw). Het dapur is aan beide zijden verschillend,
hij heeft als het ware mannelijk en vrouwelijk in zich verenigd.Ook is de gandik
ongebruikelijk lang, gandik panjang.De schede is gemaakt van kayu pelet, gevlekt
hout. De vlekken zijn in het hout ontstaan door een schimmelinfectie in de boom en
werd speciaal gezocht voor zijn magische kracht.Op deze keris-
ichteYogja keris met ivoren greep.Ook deze keris is waarschijnlijk uit de Mojopahit periode.
Madurese greep van de keris die over ons restaurantje waakt.
Mijn drie kleine “dames”-
keris is onjuist, het betreft klein formaat pusaka
kerissen met sterke energetische lading.
De linker keris heeft een selut, metalen bol versiering
aan de basis van de ukiran (greep).